Gevoelige tanden: oorzaken en wat echt helpt

Een slok koud water, een hap ijs of een kop hete thee – en ineens schiet er een scherpe pijn door je tand. Gevoelige tanden komen veel voor en zijn meestal goed te behandelen. In dit artikel lees je waar die gevoeligheid vandaan komt, wat je er zelf aan kunt doen en wanneer het verstandig is om naar de tandarts te gaan.

Wat zijn gevoelige tanden precies?

Een tand bestaat uit verschillende lagen. Aan de buitenkant zit het harde glazuur, daaronder het tandbeen (dentine) en in het midden de pulpa met zenuwen en bloedvaten. Het tandbeen bevat talloze piepkleine kanaaltjes die naar de zenuw lopen. Zolang glazuur en tandvlees die laag goed afdekken, merk je daar niets van. Komt het tandbeen bloot te liggen, dan kunnen prikkels als kou, warmte, zoet of zuur via die kanaaltjes de zenuw bereiken. Het gevolg is een korte, felle pijnscheut die meestal snel weer wegtrekt.

Belangrijk om te weten: gevoeligheid is een symptoom, geen diagnose. Dezelfde klachten kunnen ook ontstaan door een gaatje, een gebarsten tand of een ontsteking. Daarom is het verstandig om de oorzaak te laten vaststellen, zeker als de klachten niet vanzelf verdwijnen.

De meest voorkomende oorzaken

Er zijn verschillende redenen waarom het tandbeen bloot kan komen te liggen of waarom een tand extra gevoelig reageert:

• Terugtrekkend tandvlees. Door het ouder worden, tandvleesontsteking of te hard poetsen kan het tandvlees zich terugtrekken. De tandhals ligt dan bloot, en die heeft geen beschermend glazuur.
• Te hard of verkeerd poetsen. Met veel kracht en een harde borstel heen en weer schrobben slijt glazuur en tandvlees langzaam weg.
• Zure voeding en dranken. Frisdrank, vruchtensap, sportdrank, citrusfruit en wijn kunnen het glazuur aantasten. Dit noemen we tanderosie.
• Tandenknarsen of klemmen. Dit gebeurt vaak 's nachts of bij stress, zonder dat je het zelf doorhebt. Het kan glazuur afslijten en kleine scheurtjes veroorzaken.
• Gaatjes en lekkende vullingen. Cariës of een vulling die niet meer goed aansluit, kan gevoeligheid geven.
• Na een tandheelkundige behandeling. Na het bleken, een nieuwe vulling of een gebitsreiniging kunnen tanden tijdelijk gevoeliger zijn. Dit gaat meestal binnen enkele dagen tot weken vanzelf over.

Wat je zelf kunt doen

Bij lichte gevoeligheid kun je met een paar aanpassingen vaak al veel verbeteren. Geef het wel even de tijd: het effect is meestal pas na een aantal weken goed merkbaar.

1. Gebruik een tandpasta voor gevoelige tanden. Zo'n tandpasta bevat stoffen die de kanaaltjes in het tandbeen afsluiten of de zenuw minder prikkelbaar maken. Poets er twee keer per dag mee en spoel daarna niet uitgebreid na met water, zodat de werkzame stoffen langer hun werk kunnen doen. Je kunt ook een klein beetje met je vinger op de gevoelige plek aanbrengen.
2. Poets zacht. Kies een zachte tandenborstel of een elektrische borstel met druksensor. Maak kleine, rustige bewegingen en druk niet te hard.
3. Wacht met poetsen na zuur eten of drinken. Het glazuur is direct daarna wat zachter. Spoel je mond met water en wacht ongeveer een uur voordat je je tanden poetst.
4. Beperk zure dranken. Drink ze liever bij de maaltijd dan verspreid over de dag, en kies tussendoor voor water.
5. Kies voor fluoride. Fluoride versterkt het glazuur. Een fluoridetandpasta is de basis; je tandarts kan adviseren of extra fluoride in jouw situatie zinvol is.

Wat de tandarts kan doen

Helpen de maatregelen thuis onvoldoende, of is de pijn hevig, dan zijn er verschillende behandelingen mogelijk. Wat geschikt is, hangt af van de oorzaak:

• Het aanbrengen van een fluoridelak of beschermende laag op de gevoelige tandhalzen.
• Het afdekken van blootliggend tandbeen met een dun laagje vulmateriaal.
• Het behandelen van gaatjes of het vervangen van lekkende vullingen.
• Een opbeetplaat voor de nacht als je knarst of klemt.
• Behandeling van tandvleesproblemen, eventueel samen met een mondhygiënist.
• Als de zenuw ontstoken is, in sommige gevallen een wortelkanaalbehandeling.

De tandarts kijkt daarnaast naar je poetstechniek en eetgewoonten, zodat het probleem minder snel terugkomt.

Wanneer moet je naar de tandarts?

Maak een afspraak als:

• de gevoeligheid langer dan een paar weken aanhoudt, ondanks een tandpasta voor gevoelige tanden;
• de pijn lang blijft nazeuren nadat de prikkel weg is;
• je spontaan pijn hebt, zonder dat je iets kouds of warms eet of drinkt;
• de pijn duidelijk bij één tand zit, of je er 's nachts wakker van wordt;
• je zwelling, een vieze smaak of pijn bij het kauwen opmerkt.

Dit kunnen tekenen zijn van een gaatje, een scheur of een ontsteking. In dat geval is snelle behandeling belangrijk.

Gevoeligheid voorkomen

Voorkomen is beter dan genezen. Poets twee keer per dag twee minuten met fluoridetandpasta, maak dagelijks de ruimtes tussen je tanden schoon en ga regelmatig op controle. Wees zuinig met zure voeding en drink vooral water. Merk je dat je knarst of word je wakker met een pijnlijke kaak, bespreek dat dan met je tandarts. Zo houd je glazuur en tandvlees zo lang mogelijk in goede conditie.

Veelgestelde vragen

Gaan gevoelige tanden vanzelf over?

Soms wel, bijvoorbeeld na een behandeling of na het bleken. Bij blijvende oorzaken zoals erosie of terugtrekkend tandvlees zijn meestal andere gewoonten of een behandeling nodig.

Hoe lang duurt het voordat tandpasta voor gevoelige tanden werkt?

Vaak merk je binnen een paar weken verschil, mits je de tandpasta dagelijks gebruikt. Stop je ermee, dan kan de gevoeligheid terugkomen.

Kan ik mijn tanden bleken als ze gevoelig zijn?

Bleken kan gevoeligheid tijdelijk verergeren. Laat je daarom eerst door je tandarts onderzoeken en adviseren voordat je eraan begint.

Dit artikel bevat algemene informatie en is geen vervanging voor een onderzoek door je tandarts.